Wegvangen van vis om de waterkwaliteit te verbeteren?

[Hans A.J. Middendorp]

KRW experiment van Delfland is omstreden

“Uit de krant (Delft op Zondag 14 feb. 2010) heb ik gelezen dat Delfland voornemens is om maar liefst 95% van de brasems en andere witvis weg te vangen op twee locaties. De veronderstelling is dat het water daardoor minder troebel wordt, en er méér snoek komt. De precieze details van de voorgenomen experimenten ken ik nog niet, maar ik verwacht niks van zo'n experiment.”

Aan het woord is Hans Middendorp, gekozen als Algemeen Bestuurslid van het hoogheemraadschap van Delfland voor de Algemene Waterschapspartij (AWP) en tevens gepromoveerd visbioloog uit Wageningen. "Het is gebaseerd op ideeën uit de jaren 80 van de vorige eeuw. Toen werd voor het eerst gesuggereerd dat karperachtigen nutriënten uit het slib opnieuw in het water brengen met hun voedselgedrag. Zo ongeveer als een goudvis in een aquarium, die telkens een hapje van het slib op de bodem in z’n bek zuigt, filtert op eetbare deeltjes met speciale haakjes in z’n kieuwen, en de rest weer in een klein wolkje uitblaast. Het is dus zeker niet zo, dat brasems en karpers de bodem omploegen! Ik denk dat de toename aan nutriënten in het water door het fourageergedrag van vissen nauwelijks meetbaar is”.

“En bovendien: West-Nederland is nu eenmaal een laagveengebied. Zeg maar gewoon een dikke laag prut van afgestorven plantenresten, al gauw acht tot tien meter dik. Al het regenwater dat via die prut in de sloten terechtkomt, is rijk aan fosfaat en stikstof! En in veel hogere concentratie dan wettelijk is toegestaan! We weten dit, omdat Delfland enkele jaren geleden géén vergunning kreeg om het water dat bij het aanleggen van de waterberging Woudse polder door zetting vrijkwam, op de Zweth te laten weglopen. Ook de bodem en de kanten van de sloten bestaan uit die baggerprut. Het slootwater in Delfland is daarom van nature donker van kleur, en vol met kleine zwevende humusdeeltjes. En daarmee rijk aan voedingsstoffen. De kans dat je dit type water kan veranderen in een heldere bergbeek, acht ik dan ook niet zo groot”, zegt Middendorp met een fronsend glimlachje.

“In de Kaderrichtlijn Water (KRW) is nu voor West-Nederland bepaald dat de gewenste soortencombinatie het ‘snoek – ruisvoorn’ ecosysteem moet zijn. Snoek jaagt op zicht, en leeft daarom in helder water, om verborgen tussen de waterplanten te wachten tot er een ruisvoorntje voorbij komt. In Delfland vind je zulke omstandigheden van nature alleen in ondiepe polderslootjes met nauwelijks stroming, zodat de humusdeeltjes naar de bodem kunnen zakken.”

Het omgekeerde is wél waar: áls er waterplanten zijn, dan zijn er meestal geen algen. Waterplanten hebben ook zonlicht nodig, dus waterplanten kunnen last hebben van een lange periode van algenbloei. En algen vermenigvuldigen zich goed in de nazomer, als het water in de bovenste waterlaag warm is, en rijk aan fosfaat en stikstof. Inmiddels is het grootste deel van het buitengebied op de riolering aangesloten. De tamelijk hoge concentraties aan stikstof en fosfaat in het oppervlaktewater kunnen nu niet meer zo makkelijk aan lokale vervuiling worden toegeschreven. “We zullen moeten accepteren dat in het beheersgebied van Delfland de achtergrondwaarden van stikstof en fosfaat gewoon hoog zijn”.

De jagende mens heeft altijd de natuur willen beheren. Zwijnen die worden bijgevoerd, moeten ’s winters worden afgeschoten. Kleine snoekjes werden vroeger massaal uitgezet, totdat uit onderzoek bleek dat grote snoeken nou juist vooral kleine snoeken eten. Nu moet weer de brasem en andere karperachtigen worden weggevangen. De KRW-fanaten zullen moeten accepteren dat de omstandigheden in West-Nederland van nature juist geschikt zijn voor brasem, barbeel, meerval en zeelt; allemaal bodembewonende vissoorten die houden van donker water.

Je ziet dat soms bij het beheer van natuurterreinen of heidevelden ook het maaisel wordt afgevoerd, zodat er geen stikstof of fosfaat uit de verrottende planten terug in de bodem komt. ‘Verschralen’ noemen ecologen dat. Je moet het wel twintig jaar of langer volhouden, want het effect van verschralen is beperkt. Hetzelfde geldt voor het wegvangen van vis: daarmee verschraal je het ecosysteem, althans voor even. Omdat stikstof en fosfaat van nature uit het veen vrijkomen, heeft éénmalig verschralen geen langdurig effect. “Ik voorspel dat er in het eerste jaar een klein effect is door het wegvangen van al die vis. Maar na drie jaar is het natuurlijk evenwicht weer teruggekropen naar de oude situatie”.

“Zelf heb ik in landen als Kameroen in Thailand veel tilapia gekweekt in grote visvijvers. Die vijvers probeerden we juist met opzet groen van de algen te krijgen, omdat de tilapia’s dan meer te eten hadden. Als we daar mee stopten, verdwenen de tilapia’s natuurlijk niet, alleen gingen ze veel slechter groeien. Datzelfde kan ook in de wateren van Delfland aan de orde zijn, dat er gewoon te veel vis rond zwemt. Als je de grote vissen wegvangt, creëer je weer ‘ruimte aan de eettafel’ voor kleine visjes om te groeien. Maar ja, tegenwoordig voorkomen de aalscholvers wel dat er veel grote vissen in het water zitten! Ook dat effect zou eerst maar eens moeten worden uitgezocht”.

En dan is er nog de eis vanuit de KRW om natuurvriendelijke oevers aan te leggen. Maar liefst één-derde van de breedte van een sloot of vaart moet bestaan uit een strook moeras, waar insecten, vissen en vogels plekjes vinden om te leven. Ook gaat Delfland een aantal grote vispaaiplaatsen aanleggen. “Laat Delfland eerst maar eens evalueren wat het effect van natuurvriendelijke oevers op de soortenmix is. En hoe goed die paaiplaatsen in de praktijk werken. Stel je voor dat vooral de brasems en andere karperachtigen profiteren van die paaiplaatsen? Gaan we dan al die babyvisjes ook weer allemaal wegvangen? Stop toch met dat tuinieren!”.

Bottomline van dit verhaal:

De Algemene Waterschapspartij kent niet de details van deze experimenten, maar is vast van plan om de hoogheemraad (‘wethouder’) om nadere inlichtingen te vragen over het hoe en waarom van de visproeven in de Tanthof en de Woudse polder. “Ik weet in elk geval zeker dat onze collega’s van de Partij van de Dieren tegen het wegvangen en doden van gezonde vissen zijn. Na de varkens en de geiten gaan we nu ook de vissen op grote schaal afmaken? Ook Water Natuurlijk zal wel zo z’n bedenkingen hebben. Die partij wordt immers officieel gesteund door de sportvissers”.

[Guido]

Zie hier het bericht in Delft op Zondag waar Hans naar verwijst.

[Henk Nap]

Hoi Guido/Hans,

Ik ben niet zo ter zake kundig als jullie, maar ik kan me de verwondering van Hans goed voorstellen. Ben zelf al blij dat ik begrijp waarom vissen en dus visvriendelijke passages zo belangrijk zijn in het kader van de KRW. Wat mij bij dit soort maatregelen altijd bevreemd is dat er bewust een natuurlijk evenwicht verstoord wordt terwijl dat natuurlijke evenwicht helemaal niet slecht hoeft te zijn. Als je iets met de visstand gaat doen om een verloren gegaan natuurlijk evenwicht te herstellen kan ik mij er van alles bij voorstellen, zeker ook in relatie tot de KRW, maar dit slaat volgens mij inderdaad nergens op om zo geforceerd een niet natuurlijk evenwicht in te gaan stellen. Zowel in ecologie als in economie is het niet goed als de mens gaat ingrijpen op een logisch of natuurlijk ontstaan evenwicht (economische vergelijking wat mij betreft: de kunstmatige landbouwprijzen uit het begin van de EEG met als gevolg de vorming van een boterberg en een melkplas, ook hier zie je dat je, in het geval van de economie, de markt z'n werk moet laten doen en niet als mens daarop in moet grijpen).

Is dit voor jullie een speciaal onderwerp om het AWP op te profileren? Wij hebben bij HDSR onze koers gewijzigd en zijn nu met speciale onderwerpen bezig die iets verder afstaan van de reguliere AB vergaderingen. Als je met iets komt wat nog niet door de coalitie dichtgetimmerd is dan kan je iets bereiken en dus ook de AWP profileren. Kan me bij jullie acties mbt de visproeven een soortgelijke aanpak voorstellen en ben benieuwd of dit een actie is waar de hele fractie achter staat in het licht van de profilering van de AWP. Misschien goed om over het tactisch omgaan met speciale onderwerpen en de te varen koers van een oppositiepartij verder te praten bij het volgende AWP congres?

In ieder geval leuk om te zien dat je naast jezelf ook de AWP profileert als een kennisclub met waterdeskundigen die een onderbouwde en eigen mening hebben.

Groet

Henk

[Guido]

Zie hier de schriftelijke vragen die de AWP Delfland het college hierover gesteld heeft.

[Guido]

Donderdagavond deelde hoogheemraad Adri Bom van het Hoogheemraadschap van Delfland mee dat waarschijnlijk de veel bekritiseerde visproef van de baan is, maar dat eerst nog moet worden afgestemd met de andere waterschappen, die ook van plan waren om een proef te doen met het wegvangen van karpers en brasems. Delfland gaat wel opnieuw in overleg met de sportvissers om te kijken op welke wijze het beheer van de visstand kan bijdragen aan de Europese doelstellingen.

We zijn blij met dit effect van de onlangs door ons gestelde uitgebreide schriftelijke vragen aan het college van Dijkgraaf en Hoogheemraden van Delfland naar de onderbouwing van het experiment om in Tanthof en Woudse Droogmakerij alle karpers en brasems weg te vangen. Uit recent wetenschappelijk onderzoek is namelijk gebleken dat zulke rigioreuze maatregelen slechts in de helft van de gevallen succesvol uitgepakt hebben. Ook is het wegvangen van vis uit oogpunt van Europese regels raar, als op basis van diezelfde regels er in de komende jaren extra paaigebieden voor vis worden aangelegd.

[Hans A.J. Middendorp]

.
Lees hier de reactie van het hoogheemraadschap van Delfland op onze schriftelijke vragen. De beantwoording is enigszins mager in onze ogen, we zullen ons als AWP fractie nog beraden op welke wijze we hieraan vervolg moeten geven.

Ook zijn inmiddels de antwoorden bekend van minister Eurlings op vragen die in de Tweede Kamer zijn gesteld over het experiment om de waterkwaliteit te verbeteren middels Actief Biologisch Beheer (ABB). Klik hier!
.

[Guido]

Uit de elektronische nieuwsbrief D&H van Delfland van 1 april 2010 (en nee, het is geen grap):

Delfland start niet met onderzoek naar invloed visstand op waterkwaliteit

Het college van dijkgraaf en hoogheemraden heeft besloten niet te starten met het onderzoek naar de invloed van de visstand op de waterkwaliteit in kanalen en sloten. Het college heeft hiertoe besloten omdat de SportVisserijBelangen Delfland de toestemming voor Delft Tanthof West heeft ingetrokken. Deze locatie was één van de twee beoogde viswateren voor het experiment.

Delfland verbetert de waterkwaliteit door maatregelen als baggeren, voorkomen van lozingen en de aanleg van natuurvriendelijke oevers. Dit onderzoek is een aanvulling hierop. Wetenschappers bekijken of het wegvangen van bodemwoelende vis leidt tot een evenwichtiger visstand en daarmee tot een betere waterkwaliteit in sloten en vaarten. Eerder onderzoek in meren en plassen toonde aan dat dit een positief effect kan hebben. Het onderzoek zou in februari 2010 starten met het wegvangen en elders uitzetten van de vis.

Hoogheemraad Ingrid ter Woorst: "Dit experiment was een kansrijke aanvulling op bestaande maatregelen als de aanleg van natuurvriendelijke oevers en het visvriendelijk maken van gemalen. Het is daarom ontzettend jammer dat we nu niet te weten komen of het wegvangen en elders uitzetten van vis ons helpt aan schoner water voor iedereen".

[Hans A.J. Middendorp]

.
In aanvulling op de reeds gestelde schriftelijke vragen over Actief Biologisch Beheer, n.a.v. het inmiddels afgeblazen experiment in de Tanthof en de Woudse droogmakerij (8 maart 2010 – 10.45 uur – DMS 844707). Op het moment van beantwoording kon vraag #3 nog niet worden beantwoord:

“Hoe gaat D&H om met de kamervragen die zijn gesteld; wat zijn de mogelijke consequenties voor Delfland als de minister de vragenstellers grotendeels gelijk geeft; en op welke wijze kan Delfland reputatieschade t.o.v. de sportvisserij voorkómen?”

Inmiddels zijn de antwoorden van de minister op de kamervragen bekend, en is ook de motie van Jacobi & Koppejan in de Kamer aangenomen met 107 tegen 42 stemmen.

De AWP Delfland heeft hierover de volgende aanvullende vragen:

1. Wat is het (indirecte) gevolg voor het beleid van Delfland van de antwoorden van de kamervragen aan de minister?
2. Wat is het (indirecte) gevolg voor het beleid van het Delfland van de motie van kamerleden Jacobi c.s.?
3. Wat verandert er nu in de opstelling naar de VBC’s in Delfland?
4. Hoe zal Delfland de nieuwe situatie communiceren?
5. Hoe wil Delfland de KRW-doelen voor waterkwaliteit bereiken nu ABB niet langer mogelijk is? Aan welke maatregelen denkt Delfland concreet?
6. Kunnen de KRW doelen nog gehaald worden in 2015 of is nu uitstel tot 2027 nodig?

Deze vragen zijn aangemerkt als ingekomen stuk op de vv-vergadering van 3 juni 2010.
.

[Guido]

Zie ook dit interview met Hans in Visionair, juli 2010.

[Hans A.J. Middendorp]

Uit een tussentijdse evaluatie van een experiment om middels Actioef Biologisch Beheer ('Beheersvisserij') om helder water met veel plantengroei te bereiken is niet gebleken dat deze aanpak ook werkt in de parktijk.  Het wegvangen van grote brasems zou moeten leiden tot minder gewoel in de bodem. Volgens de hypothese van ABB worden dan minder nutriënten in het water gebracht, waardoor het doorzicht toeneemt en plantengroei wordt bevorderd. In een praktijkproef van Reest en Wieden bleken echter de effecten te beperkt.

Waterschap Reest & Wieden heeft echter eind 2011 besloten om de in 2008 gestarte pilot met beheervisserij in het Schutsloterwijde stop te zetten. Uit een tussentijdse evaluatie blijkt dat de beoogde effecten nog niet voldoende worden bereikt, noch is de verwachting dat dit op langere termijn wel het geval zal zijn. Conclusie is dat het wegvangen van grote brasems etc geen alternatief is voor het baggeren van de wateren in Noordwest-Overijssel. Lees meer.

.